रुचकर इडली

इडली, (उडीद)वडा, डोसा, उत्तप्प्पा वगैरे खरेतर दाक्षिणात्य पदार्थ आहेत. भारतामध्ये देशाच्या कानाकोपऱ्यात, कुठेही गेले तरी कुठे ना कुठे उडुपी हॉटेल दिसतेच. हे सर्व पदार्थ चविष्ट असतातच आणि त्यात मसाले, तेल इत्यादींचे प्रमाण फार कमी असल्याने आरोग्यासाठी सुद्धा उत्तम असतात. डोसे अनेक प्रकाराचे मिळतात.  (सिंगापूर मध्ये एक रॉकेट डोसा  मिळतो). मी बँकॉक मध्ये गेले असताना तिथे एक डोसा विकणाऱ्या उपाहारगृहाची जाहिरात अनेकवेळा पाहिली होती. सिंगापूरमध्ये तर तामिळ लोक मोठ्या संख्येने असल्याने इथे भारतीय म्हणजे दाक्षिणात्य पदार्थ सर्वत्र मिळतात.

दरवर्षी जेव्हा मी पुण्याला जाते तेव्हा नवनवीन उपाहारगृहे दिसतात त्यातील बऱ्याच ठिकाणी दाक्षिणात्य पदार्थ असतातच. माझ्या घराजवळ (पुण्यातील) एक उपहारगृह सुरु झाले आहे तिथे बेने का बेनी डोसा मिळतो, तो तयार करताना म्हणे तेल नाही तर तूप वापरतात, असेल .... पण चव उत्कृष्ट असते हे नक्की. 

पूर्वी पुण्यामध्ये इतकी सारी हॉटेल्स, रेस्टोरंन्टस वगैरे नव्हती. त्यावेळी लोकांना बाहेरचे खाण्याची फारशी सवय नसावी, आम्हाला तर अजिबातच नव्हती. आम्ही (घरातील सर्वजण) कधी हॉटेलमध्ये जेवायला वगैरे गेलो आहोत, असे मला फार स्मरत नाही. बाहेरून अन्नपदार्थ मागवणे वगैरे तर नाहीच. पण क्वचित कधी, एखाद्या रविवारी हिंदुस्तान बेकरीचे पॅटिस किंवा व्याडेश्वर भुवन मधली इडली चटणी आणायचे. दोन्ही ठिकाणे बाजीराव रस्त्यावरच होती, आमच्या घरापासून अगदीच जवळ. ते आणायचे काम माझ्याकडे असेल तेव्हा मी एक स्टीलचा मोठा डबा (इडलीसाठी) आणि लहान डबा (चटणीसाठी) घेऊन जात असे (तेव्हा प्लस्टिक पिशव्यांचा सुळसुळाट नव्हता).  तिथे काऊंटरजवळच त्यांचे इडली करण्याचे काम चालत असे. एका मोठ्या अल्युमिनियमच्या भांड्यामधे मोठाल्या ताटल्या - (त्यात वाट्या असलेल्या ) ठेवलेल्या असत. त्या ताटलीवर तेथील आचारी एक भिजवलेला  पातळ पंचा पसरत असे. त्यावर पीठ घालायचे आणि ती थाळी त्या मोठ्या भांड्यामध्ये  ठेवून त्यावर झाकण ठेवायचे. काही मिनिटात मोठ्या, मऊ आणि जाळीदार इडल्या तयार. 

आजकाल इडली डोसे वरचेवर सहजपणे कुठेही मिळतात, बाहेर कुठे गेले तर किंवा घरी आणले जातात. पुण्याला माझ्या घराजवळच तयार पीठ सुद्धा मिळते.. अगदी ताजे बरं का. तुमच्या समोरच ग्राईंडरमधून पातेल्यात, पातेल्यातून प्लास्टिक पिशवीमध्ये घालून दिले जाते. घरी रात्रभर झाकून ठेवायचे आणि दुसऱ्यादिवशी इडली, डोसे वगैरे करायचे. आजकाल मी इडलीचे पीठ घरी तयार करायला शिकले आहे. 

म्हणजे त्याचे काय झाले, त्या काळात मला स्वयंपाकाची फारशी सवय (आणि आवडही) नव्हती. अगदी जरूरीपुरते मोजके पदार्थ करणे मला जमत असे. तेव्हा मी, सचिन आणि किरण ( माझी नणंद ) पुण्यात राहात होतो, सचिनचे आई आणि दादा भिलाईमध्ये राहात असत. तर त्या दिवशी काहीतरी निमित्त होते (सचिनचा किंवा किरणचा वाढदिवस असावा, नक्की आठवत नाही ), मला काहीतरी वेगळा पदार्थ करायचा होता. त्यावेळेस माझी एक मैत्रीण कल्पना, पुण्यात होती. तिचे आई वडील माझ्या घराजवळ राहात होते आणि ती माहेरी  आलेली होती. तिला मी सहज बोलताना सांगितले तर मला म्हणाली इडली सांबार, चटणी कर .. अगदी सोप्पंय. मी म्हणाले, करायचे कसे? मग तीने मला पीठ कसे भिजवायचे? प्रमाण काय पाहिजे?  वगैरे सांगितले. मी  सर्व भिजवून ठेवले, संध्याकाळी तिने सांगितले तसे ते दळून घेतले. सकाळी माझे पीठ तयार होते. त्या पिठाच्या इडल्या  फारच चांगल्या जमल्या होत्या. अर्थात त्याचे श्रेय  कल्पनालाच कारण तिने सांगितले तसेच मी केले होते. पण तेव्हापासून इडली, डोसे घरी तयार करणे मला चांगले जमू लागेल. माझ्या  आईच्या सुद्धा इडल्या फार छान, जाळीदार आणि स्पॉंजी  होत असत. त्याबरोबर तिने केलेली नारळाची चटणी अप्रतिमच. 

तर आज मी फारा  दिवसांनी (किंवा वर्षांनी म्हणता येईल) घरी तयार केलेल्या पिठाच्या इडल्या करण्याचा घाट घातला आहे. जमला आहे का नाही ते पाहूनच ठरवा ...