बस्कर - एक उपयोगी वस्तू

टेबल किंवा मेज आणि खुर्ची या  दैंनदिन वापरातल्या वस्तू आहेत. घरातील फर्निचर म्हणाले की टेबल, खुर्ची, सोफा या वस्तू अनिवार्य आहेत. पण काही दशकांपूर्वी परिस्थिती जरा वेगळी होती. सतरंजी, गालिचा, बस्करे, लाकडी पाट अशा वस्तू नित्यनेमाने वापरल्या जात असत. भोजनाकरता पाटपाणी केले जायचे म्हणजे लाकडी पाट मांडून त्याच्या समोर ताट, वाटी, फुलपात्र वगैरे ठेवले जात असत. माझ्या प्राथमिक शाळेमध्ये विद्यार्थी सतरंजीवर बसत असत. पुण्यामध्ये सवाई गंधर्व संगीत महोत्सवामध्ये भारतीय बैठकीची निराळी व्यवस्था असे (अजूनही असेलच),  गरवारे कॉलेज ग्राउंडवर श्री बाबासाहेब पुरंदारे यांची व्याख्याने असत, त्यासाठी आमची तिकिटे भारतीय बैठकीचीच होती.  तर हे सर्व सांगायचे कारण म्हणजे भारतीयांना टेबल खुर्चीपेक्षा सतरंजी, गालिचा वगैरे जास्त सवयीचे होते. 

जमिनीवर अंथरण्यासाठी सतरंजी, गालिचे वगैरे वापरले जातात, त्याचप्रमाणे बस्करांचाही वापर केला जातो. पूर्वी आमच्याघरी मोठठाले अवजड असे लाकडी पाट होते. त्याचे वजनही बरेच होते. एखाद्या कोपऱ्यामध्ये, भिंतीला टेकवून ते ठेवलेले असत. त्याचा आकार आणि वजन या दोन्हीमुळे जरूर असेल तेव्हा ते मांडणे आणि नंतर उचलून ठेवणे अवघड होत असे. मग आम्ही सतरंजी किंवा बस्करांचा वापर करीत असू.  बागेत अथवा सहलीकरता जाताना बस्कर नेणे आणि वापरणे  खूपच उपयोगी आणि  सोयीस्कर असते. 

आजकाल भारतीय बैठकीचा वापर अत्यल्प प्रमाणातच केला जातो. माझ्यासारख्या  सांधेदुखीने ग्रस्त लोकांना खुर्ची, सोफा वापरणेच बरे वाटते. असे असले तरीही बस्कर मला अजूनही उपयोगी वाटते. जेव्हा बाहेर उन्हे असतात, पडदे, एअरकॉन, पंखे इत्यादींचा विरोध मोडीत काढून घर आणि घरातील सर्व वस्तू भाजून काढत असतात, अशावेळी लाकडी खुर्च्या अथवा सोफ्यावर छानसे सुती बस्कर असणे मलातरी सोयीस्कर वाटते. घरी काही निमित्ताने खूपसारे नातेवाईक,परिचित जमलेले असतात, त्या सर्वांकरता घरातील खुर्च्या आणि सोफे अपुरे असतात, अशावेळी सतरंजा, बस्करे कपाटातून बाहेर येतात. मग त्यावर  बसून तासंतास गप्पागोष्टी आणि संगीताच्या मैफिली रंगतात. 

बाजारात विविध प्रकारांची आणि किंमतीची बस्करे विकत मिळतात. मी जी बस्करे तयार केली आहेत त्यासाठी  मला काहीच खर्च करावा लागला नाही. माझ्या घरात असलेल्या आणि निरुपयोगी झालेल्या (पण  सुस्थितीत असलेल्या) कापडांचा मी वापर केला आहे. माझे नवे पण वाया गेलेले कपडे वापरून मी अल्पमोली आणि बहुगुणी अशी बस्करे तयार केली आहेत. त्याबद्दल माहिती असलेली एक चित्रफीतसुद्धा तयार केली आहे. बघा कशी वाटते ते ...