📖 माझी नोंदवही

रोजच्या ठराविक दिनक्रमाव्यतिरिक्त अनेक (नसत्या ) उठाठेवी मी करत असते, कधी हौस म्हणून तर कधी गरज म्हणून. स्वयंपाक, शिवणकाम. विणकाम, भरतकाम असे काही छंद मी जोपासले आहेत. लेखन, वाचनाची आवड तर पहिल्यापासूनच होती. माझ्या अशा सर्व उद्योगांची ही नोंदवही आहे.

निरुपयोगी कपड्यांचा अभिनव उपयोग

जेव्हा मी शिवण मशीन खरेदी केले तेव्हा माझा उद्देश फारच मर्यादित स्वरूपाचा होता. मला माझ्यासाठी मी वापरू शकेन असे कपडे स्वतः शिवायचे होते. फॅशन डिझायनिंग वगैरे हेतू तर अजिबातच नव्हता. पण जस जसे ते मशीन मी वापरू लागले तशा अनेक कल्पना मला दिसू लागल्या. माझ्या वाया जाणाऱ्या कपड्यांचा किती प्रकारे पुनर्वापर करता येऊ शकतो ते मला समजू लागले.

सुरुवातीला माझ्या कपड्याम्चे स्वरूप बदलले गेले, ते माझ्या वापराकरिता निरुपयोगी झाले कि मला फार दुःख होत असे. माझे किती पैसे, वेळ आणि बहुमूल्य असे मनःस्वास्थ्य वाया जाते आहे या विचाराने राग सुद्धा यायचा. अजूनही मला वाईट वाटतेच पण आता चांगला असलेला कपडा टाकून न देता त्याचा वेगळ्या पद्धतीने करता येऊ शकेल हे माझ्या लक्षात येते.

अशा पद्धतीने मी अनेक घगूती वापरायच्या कापडी वस्तू तयार करण्याचा हा उद्योगाचं चालू केला आणि त्यात माझा वेळ चांगला जातो, वाया ना जाता उपयोग होतो.

आज मी माझ्या एका निरुपयोगी झालेल्या नवीन कपड्याचा वापर करून बटवा तयार केला आहे. अनेक पद्धतीने आणि निरनिराळ्या प्रकाराचे बटवे तयार केले जाऊ शकतात. सध्या मी एक साधा बटवा केला आहे. या पूर्वीही मी दोन तीन बटवे शिवलेले आहेत पण त्याची चित्रफीत नाही (ओहोतो आहेत). माझ्याकडे असलेल्या कापडांचा आढावा घेऊन अजून काही बटवे शिवण्याचा माझा विचार आहेच .

तर ही चित्रफीत ... जरा लांबली आहे, पण पुढची तयार करताना ती जरा कमी लांबीची असेल याची मी काळजी घेईन.

** दोन कापडे शिवत असताना त्याच्या कडा सरळ रेषेत कापलेल्या आणि नीट जुळलेल्या असल्या पाहिजेत.

** कपडे अथवा कापडी वस्तू शिवण्यासाठी कापड कापताना ते प्रमाणबद्ध आकारात असावे.

** कपड्याचा किंवा वस्तूचा समतोल साधलेला असणे महत्वाचे आहे नाहीतर आपण शिवलेले कपडे, वस्तू वापरासाठी निरुपयोगी होतात.

** मशीनची टीप अथवा हातशिलाई सरळ रेषेत आणि साफ असल्या पाहिजेत, जास्तीचे उरलेले दोरे कापण्याची दक्षता घेणे जरुरीचे आहे .

** कात्री, मापे घेण्याची टेप, दोरा इत्यादी चांगल्या प्रतीचे असावे.

** कापड कापताना हात स्थिर ठेवावा, कपड्यावर आधी खडूने खुणा करून घ्याव्यात म्हणजे चुकण्याची शक्यता कमी होते.

पंचरंगी पुलाव

नावाप्रमाणेच विविध रंग दाखविणारा पुलाव मी केला आहे. त्याची पाककृती मी अर्थातच लिहिणार नाहीये तर करूनच दाखविणार आहे. पाककृती अगदी सोप्पी आहे आणि पदार्थ खूपच रुचकर.

मी मराठी आहे आणि पुण्यातच माझे माहेर आणि सासर आहे. असंख्य मध्यमवर्गीय ब्राह्मण कुटुंबांप्रमाणेच आमच्याही घरी भात हा जेवणातील आवश्यक असलेला पदार्थ. विशेषतः कोकणस्थ ब्राह्मणांच्या जेवणाबद्दल बोलले जाते की त्यांचे जेवण कसे असते? तर पाहिला (वरण) भात, मधला (आमटी/सार/कढी) भात आणि शेवटचा (ताक) भात आणि त्याच्या अधेमधे पोळी, पुरी, भाकरी वगैरे. यातल्या विनोदाला दुर्लक्षित केले तरी लक्षात येईल की यात फार काही अतिशयोक्ती नाहीये. आत पूर्वीच्या लग्नातील पंगत आठवा सुरुवात होते वरण भाताने. नंतर मसालेभात येतो आणि पानातील शेवटची जिलबी संपता संपता वाढपी परत भाताचे ताट घेऊन येतात.

अर्थात ही आठवण डाएटिंग पूर्व काळातली आहे ज्यावेळी जेवणाचे ताट ही एक खाजगी बाब होती. आजकाल भात खाणे म्हणजे जणू गुन्हाच असावा अशा पद्धतीचे सल्ले ऐकायला येतात. काय वाईट्ट दिवस आले आहेत?

कोकणच्या निसर्गसुंदर भूमीमध्ये तांदूळ, नारळ आणि आंबा हीच प्रमुख पिके आहेत आणि नेमके सर्व आहारतज्ज्ञांना तेच नकोसे वाटतात. आमच्या पिढ्यानपिढ्या भात खाऊन आरोग्यपूर्ण दिर्घायुष्य जगत आलेल्या आहेत. अतिरेक, मग तो कसलाही असो, वाईटच असतो हे शहाण्या माणसाला सांगायला लागतच नाही ना? पण तराजूमध्ये प्रथिने आणि जीवनसत्वे मोजून आहार आखणाऱ्या आहारतज्ज्ञांना भाताचे महत्व समजतच नाही ... तर ते असो.

सांगायचा मुद्दा म्हणजे माझ्या घरात भाताला फार महत्वाचे स्थान आहे. पुलाव, मसाले भात, साखर भात, केशरी भात, नारळी भात असे असंख्य भाताचे पदार्थ तयार केले जातात. आजकाल त्यात बिर्याणी, फ्राईड राईस, शेझवान राईस, कोळंबी भात वगैरे जरा वेगळ्या प्रकारांची भर पडली आहे.

आज मी सर्वपरिचित असा पुलाव केलेला आहे. त्यात आरोग्याला घातक असा एकही घटक नाहीये. जेव्हा सणावारी विशेष स्वंयपाक केलेला असतो तेव्हा पुलाव किंवा मसालेभात हमखास केला जातो. पुलावाचे वॆशिष्ट्या म्हणजे तेल आणि खूप कमी मसाले वापरले असले तरी त्याची चव अप्रतिम असते. तुम्ही करूनच पहा म्हणजे तुम्हालाही त्याची प्रचिती येईल.

** पुलाव करताना नेहमी बासमती तांदूळ वापरावा म्हणजे तो अगदी मोकळा शिजतो. दिसायला आणि चवीलाही चांगला असतो. बासमती नसल्यास जो तांदूळ खूप मऊ शिजत नाही असाच तांदूळ निवडावा आणि शिजवताना कमी पाणी घ्यावे.

** मी पुलाव साजूक तूप वापरून केलेला आहे पण तेल वापरले तरी हरकत नाही.

** भाज्या चिरताना तुकडे फार मोठे करू नयेत.

** जास्त मसाले वापरायची जरूर नाही.

** तांदूळ आणि भाज्या पुरेशा शिजल्या आहेत याची खात्री करून घ्यावी पण फार जास्ती म्हणजे अगदी मेणा सारखे होईल इतकेही शिजवू नये.

** पुलावाबरोबर तळलेला पोह्याचा पापड चांगला लागतो आणि पुदिन्याची चटणी सुद्धा.

आयुष्य हे ठिपक्यांच्या रांगोळीसारखे असते. नुसते ओळीत मांडलेले ठिपके बघून काहीच अर्थबोध होत नाही. जेव्हा काही सरळ किंवा वळणदार रेषांनीं ते ठिपके जोडले जातात तेव्हा त्यातून सुरेख अशी नक्षी आकाराला येते. स्मृतीच्या अंगणातली ती सुबक, सुंदर रांगोळी आनंददायक असते. त्यातले काही ठिपके सुखाचे, काही दुःखाचे असतात, काही मान - अपमानाचे आणि काही रागा-लोभाचे असतात. सर्व भावनांचे रंग मिसळल्यावर रेखलेली रांगोळी अजूनच सुंदर भासते कारण त्यात तुमचे अंतरंग मिसळलेले असतात . दुर्दैवाने काहीवेळा रांगोळी फसते, फिस्कटते, अवेळीच पुसली जाते. पण तरीही जशी जमेल तशी नव्याने रांगोळी चितारण्याची हौस सगळ्यांनाच असते. रांगोळीतला प्रत्येक ठिपका महत्वाचा असतो , जागा चुकली किंवा रिकामीच राहिली तर आकाराला येणारी नक्षी सुद्धा बिघडते, विद्रुप आणि बेरंग होते. माझ्या नोंदवहीमध्ये मी अशाच काही ठिपक्यांची नोंद करणार आहे. बघूया त्यातून आकाराला आलेली नक्षी कशी दिसते ते?